Telegram messenjeridagi yashirin hujumlar va raqamli tuzoqlar mexanizmi

Bugun Telegram oddiy yozishma ilovasi bo‘lishdan ancha ilgarilab ketdi. U ish uchrashuvlari o‘tkaziladigan maydon, shaxsiy hujjatlar saqlanadigan arxiv, hatto ko‘plab insonlar uchun raqamli shaxsiy kabinetga aylandi. Biz unda hamkasblar bilan muloqot qilamiz, to‘lovlar haqida kelishamiz, fayllar yuboramiz, yangiliklarni olamiz — qisqasi, hayotimizning katta qismi shu platformaga ko‘chib o‘tdi.

Ammo qulaylik ortgani sari xavf ham kengaymoqda. 2026 yilga kelib kiberjinoyatchilar murakkab texnik “buzishlar”dan ko‘ra inson ishonchidan foydalanishni afzal ko‘rmoqda. Ular ilovaning qonuniy funksiyalaridan, tanish ism va rasmlardan, shoshilinch so‘rovlardan foydalanib, foydalanuvchini o‘zi bilmagan holda akkauntini topshirishga majbur qilmoqda.

Eng keng tarqalgan usullardan biri — zanjirli fishing. Foydalanuvchiga tanish kontakt nomidan oddiy ko‘rinadigan xabar keladi: “Do‘stimga ovoz ber”, “Yil statistikasi”, yoki “Bepul Telegram Premium”. Xabar ishonch uyg‘otadi, chunki u yaqin inson nomidan yuborilgandek ko‘rinadi. Aslida esa bu akkaunt allaqachon buzilgan bo‘ladi va xabarlar avtomatik tarzda boshqa qurbonlarni jalb qilish uchun tarqatiladi.

Hujumchilarning yana bir ayyor usuli — 24 soatlik kutish strategiyasi. Ular akkauntga kirgach darhol faoliyat boshlamaydi. Aksincha, taxminan bir sutka jim turadi. Bu vaqt ichida foydalanuvchi hech narsani sezmaydi. Vaqt o‘tgach esa hujumchi yangi qurilma orqali eski sessiyalarni yopib, akkaunt ustidan to‘liq nazoratni qo‘lga kiritishi mumkin.

So‘nggi paytlarda ayniqsa xavfli usullardan biri — QR-kod tuzog‘i. Soxta veb-sahifalar Telegram Web sahifasini deyarli mukammal nusxalaydi. Foydalanuvchiga “hisobni tasdiqlash” yoki “tekshiruvdan o‘tish” bahonasida QR-kodni skanerlash taklif etiladi. Tashqi tomondan hammasi oddiy jarayondek ko‘rinadi, ammo aslida foydalanuvchi o‘z qo‘llari bilan begona qurilmani akkauntiga ulab qo‘yadi.

Xulosa qilib aytganda, zamonaviy sessiya o‘g‘irlash usullari texnik murakkablikdan ko‘ra psixologik manipulyatsiyaga tayanadi. Shuning uchun eng kuchli himoya — hushyorlik, shubhali havolalardan voz kechish va har qanday kirish urinishini sinchiklab tekshirishdir.

Fake ID: raqamli qiyofadoshlar va “tanish” ovozlar

So‘nggi yillarda Telegramdagi eng xavfli tahdidlardan biri — shaxsni soxtalashtirish (Fake ID) hujumlaridir. 2024–2025 yillarda keng tarqalgan bu usul 2026-yilga kelib ayniqsa korporativ muhitda jiddiy xavfga aylandi. Bu yerda hujumchilar texnik zaiflikdan ko‘ra inson psixologiyasiga tayanadi: ular o‘zini ishonchli odam sifatida ko‘rsatib, qurbonni o‘z qo‘li bilan ma’lumot berishga majbur qiladi.

Eng ko‘p uchraydigan usullardan biri — vizual dublyaj. Hujumchi rahbar yoki hamkasbning profil rasmini, ismini va hatto bio qismidagi ma’lumotlarini to‘liq nusxalaydi. Ish jarayonidagi shoshilinch vaziyatlarda esa inson profilning texnik tafsilotlarini tekshirmaydi — u faqat tanish tasvirni ko‘radi va muloqotga kirishadi.

Yana bir hiyla — gomogliflardan foydalanish, ya’ni ko‘zga deyarli farq qilmaydigan harflar orqali soxta username yaratish. Masalan, kichik “l” o‘rniga katta “I” yoki kirill va lotin harflarini aralashtirish orqali aslga juda o‘xshash manzillar hosil qilinadi. Natijada foydalanuvchi soxta akkauntni haqiqiy deb qabul qiladi.

Bunday hujumlarning eng xavfli tomoni — kontekstli ishonch. Masalan, sizga “rahbaringiz” yozib, shoshilinch hujjat yoki ma’lumot so‘raydi va muloqot davomida ichki terminlardan foydalanadi. Bu esa shubhani kamaytiradi. Aslida esa hujumchilar bunday ma’lumotlarni avvalgi sizib chiqishlar yoki ochiq manbalardan yig‘ib, ishonch muhitini sun’iy ravishda yaratadi.

Xulosa qilib aytganda, Fake ID hujumlari texnik murakkablikdan ko‘ra ishonchni suiiste’mol qilishga asoslanadi. Shuning uchun har qanday noodatiy so‘rov, hatto u tanish inson nomidan kelsa ham, muqobil aloqa kanali orqali tekshirilishi zarur. Raqamli muhitda tanish qiyofa har doim ham haqiqiy shaxsni anglatmasligini unutmaslik kerak.

Ikki bosqichli himoya (2FA) hammasini hal qiladimi?

Ko‘pchilik ikki bosqichli autentifikatsiyani (2FA) Telegram akkauntini himoya qilishning eng ishonchli vositasi deb hisoblaydi. Darhaqiqat, bu muhim xavfsizlik chorasi. Ammo 2026-yil tajribasi shuni ko‘rsatmoqdaki, hatto “bulutli parol” ham 100 foizlik kafolat bera olmaydi. Sababi — hujum usullari ham takomillashmoqda.

Eng keng tarqalgan xavf — birlashtirilgan fishing. Soxta veb-sahifalar Telegram’ning rasmiy interfeysini to‘liq takrorlaydi va foydalanuvchidan avval SMS orqali kelgan tasdiqlash kodini, so‘ng esa 2FA parolini kiritishni so‘raydi. Foydalanuvchi bu jarayonni odatiy avtorizatsiya deb o‘ylaydi, ammo natijada barcha ma’lumotlarni bevosita hujumchiga topshiradi. Shunday qilib, ikki bosqichli himoya ham aldov orqali chetlab o‘tiladi.

Yana bir xavfli usul — TDATA hujumlari. Bu usul Telegram Desktop versiyasiga qaratilgan. Kompyuterga o‘rnatilgan zararli dastur messenjerning sessiya fayllarini (tdata papkasini) o‘g‘irlashi mumkin. Ushbu fayllar orqali hujumchi SMS kod yoki 2FA parolisiz ham akkauntga kirish imkoniga ega bo‘ladi. Ya’ni texnik jihatdan himoya mavjud bo‘lsa-da, qurilmaning o‘zi zaif bo‘lsa, xavfsizlik buziladi.

Xulosa shuki, 2FA muhim himoya qatlamidir, ammo u yagona va mutlaq qalqon emas. Akkaunt xavfsizligi faqat parol va kodlarga emas, balki foydalanuvchining hushyorligi, qurilma xavfsizligi va shubhali havolalardan ehtiyot bo‘lishiga ham bog‘liq. Raqamli muhitda har bir himoya chorasi boshqa choralar bilan mustahkamlangandagina samarali bo‘ladi.

Himoya qalqoni: qanday omon qolish mumkin?

Telegramdagi xavfsizlik bir martalik sozlama yoki oddiy belgi qo‘yish bilan hal bo‘ladigan masala emas. Bu — doimiy e’tibor, ongli yondashuv va raqamli gigiyenaga amal qilish jarayonidir. Mutaxassislar buni “Zero Trust”, ya’ni “hech kimga avtomatik ishonma” tamoyili asosida tashkil etishni tavsiya etadi.

Avvalo, texnik choralarni e’tiborsiz qoldirmaslik zarur. Haftada kamida bir marta “Sozlamalar — Qurilmalar” bo‘limini tekshirib, notanish yoki shubhali faol sessiyalar mavjud emasligiga ishonch hosil qilish kerak. Agar begona qurilma aniqlansa, uni darhol o‘chirib, parolni yangilash maqsadga muvofiq.

Shuningdek, maxfiylik sozlamalariga alohida e’tibor berish lozim. Telefon raqamini imkon qadar faqat kontaktlar ko‘ra oladigan qilib sozlash, ochiq guruh va kanallarda shaxsiy ma’lumot qoldirmaslik tavsiya etiladi. Norasmiy yoki modifikatsiyalangan Telegram versiyalaridan foydalanish esa qo‘shimcha xavf tug‘diradi, chunki ular zararli kodlar bilan to‘ldirilgan bo‘lishi mumkin.

Biroq xavfsizlik faqat texnik choralar bilan cheklanmaydi. Psixologik tayyorgarlik ham muhim ahamiyatga ega. Agar tanish inson nomidan pul so‘rovi yoki shubhali havola kelsa, ma’lumotni aynan Telegram orqali emas, balki telefon qo‘ng‘irog‘i yoki boshqa aloqa vositasi orqali tasdiqlash lozim. Bu oddiy qadam ko‘plab firibgarliklarning oldini oladi.

Yana bir muhim jihat — shoshilmaslik. “Zudlik bilan”, “faqat bugun”, “sovrin yutdingiz” yoki “akkauntingiz bloklanadi” kabi mazmundagi xabarlar ko‘pincha foydalanuvchini o‘ylamasdan harakat qilishga undash uchun mo‘ljallangan bo‘ladi. Bunday vaziyatda to‘xtab, vaziyatni xotirjam tahlil qilish eng to‘g‘ri qarordir.

Xulosa

2026-yilda Telegramdagi xavfsizlik platformaning shifrlash tizimidan ko‘ra ko‘proq foydalanuvchining hushyorligiga bog‘liq bo‘lib qoldi. Kiberjinoyatchilarning eng kuchli quroli — insonning charchog‘i, shoshqaloqligi va ortiqcha ishonuvchanligidir. Shuning uchun har bir bosilgan havola, tasdiqlangan qurilma yoki skanerlangan QR-kod ortida sizning raqamli xavfsizligingiz turganini unutmaslik kerak. Raqamli dunyoda omon qolishning eng ishonchli yo‘li — doimiy ogohlik va tanqidiy fikrlashdir.