Axborot xavfsizligi sohasida zaifliklarni o‘z vaqtida aniqlash va bartaraf etish eng muhim vazifalardan biridir. Shu maqsadda keng qo‘llaniladigan vositalardan biri — OpenVAS (Open Vulnerability Assessment System) bo‘lib, u ochiq manbali va kuchli zaiflik skaneri sifatida kiberxavfsizlik mutaxassislari orasida keng tarqalgan.

OpenVAS yordamida tashkilotlar o‘z tarmog‘i va serverlaridagi zaifliklarni aniqlab, ularga qarshi samarali choralar ko‘rishlari mumkin.

🛡 OpenVAS nima?

OpenVAS — bu ochiq manbali zaiflik skaneri bo‘lib, u Greenbone Networks tomonidan rivojlantirilgan Greenbone Vulnerability Management platformasining asosiy komponentlaridan biridir.

U quyidagilarni amalga oshiradi:

• Tarmoq va serverlarni zaifliklarga tekshiradi
• Xavfsizlik hisobotlarini yaratadi
• Zaifliklarni bartaraf etish bo‘yicha tavsiyalar beradi
• Doimiy monitoringni tashkil etadi

OpenVAS’ning zaiflik bazasi muntazam yangilanadi va minglab CVE zaifliklarini aniqlash imkonini beradi.

🔍 OpenVAS imkoniyatlari

1. Tarmoq zaifliklarini aniqlash

• Serverlar
• Routerlar
• IoT qurilmalar
• Web-serverlar
• Ma’lumotlar bazalari

OpenVAS butun tarmoq diapazonini yoki alohida hostlarni tekshira oladi.

2. Batafsil hisobotlar

OpenVAS skanerlash natijasida:

• Zaiflik nomi
• CVE identifikatori
• Xavf darajasi (Low, Medium, High, Critical)
• Texnik tavsif
• Tuzatish bo‘yicha tavsiyalar

ko‘rsatilgan hisobotlar yaratadi.

Hisobotlarni PDF, HTML yoki XML formatda eksport qilish mumkin.

3. Avtomatlashtirilgan monitoring

OpenVAS yordamida:

• Haftalik yoki oylik skanerlash
• Doimiy monitoring
• Email orqali ogohlantirish

sozlash mumkin.

Bu tashkilotlarda real vaqt xavfsizlik nazoratini ta’minlaydi.

4. Integratsiya imkoniyatlari

OpenVAS boshqa xavfsizlik vositalari bilan integratsiya qilinadi:

• SIEM tizimlar
• Threat Intelligence platformalar
• Patch management tizimlari

Masalan, natijalarni Splunk yoki ELK Stack bilan birlashtirish mumkin.

5. Web interfeys orqali boshqaruv

OpenVAS’da qulay web-panel mavjud:

• Scan sozlash
• Hisobot ko‘rish
• Zaifliklarni boshqarish

Bu administratorlar uchun juda qulay.

⚙ OpenVAS qanday ishlaydi?

OpenVAS skaneri quyidagi bosqichlarda ishlaydi:

1️⃣ Target aniqlash
2️⃣ Port scanning
3️⃣ Service detection
4️⃣ Vulnerability test
5️⃣ Hisobot yaratish

U minglab test skriptlar — NVT (Network Vulnerability Tests) orqali ishlaydi.

💻 OpenVASni o‘rnatish

OpenVAS ko‘pincha quyidagi tizimlarda ishlatiladi:

• Kali Linux
• Ubuntu
• Debian

Masalan, Kali Linux’da:

sudo gvm-setup
sudo gvm-start

Web interfeysga kirish:

https://127.0.0.1:9392

📊 OpenVAS qayerda ishlatiladi?

OpenVAS quyidagi sohalarda keng qo‘llaniladi:

• Bank tizimlari auditida
• Davlat tashkilotlarida xavfsizlik tekshiruvlarida
• Pentest va Red Team mashqlarida
• ISO 27001 auditida
• PCI DSS talablarida

⚠ OpenVAS’dan foydalanishda ehtiyot choralar

OpenVAS faqat ruxsat etilgan tizimlarda ishlatilishi kerak.
Ruxsatsiz skanerlash qonunga zid hisoblanadi.

Shuningdek:

• Ishlab chiqarish serverlarida ehtiyotkorlik bilan ishlating
• Test muhitida tekshirib ko‘ring
• Skanerlash vaqtida xizmatlar yuklamasi oshishi mumkin

🧠 OpenVAS va boshqa skanerlar taqqoslash

Skaner	Afzalliklari	Kamchiliklari
OpenVAS	Bepul, kuchli	Sozlash murakkab
Nessus	Juda aniqligi yuqori	Pullik
Qualys	Cloud platforma	Qimmat
Nmap	Tez port scanning	To‘liq vuln scanner emas

✅ OpenVAS’dan samarali foydalanish bo‘yicha tavsiyalar

• Har oy kamida bir marta skanerlash
• Kritik zaifliklarni darhol bartaraf etish
• Patch managementni yo‘lga qo‘yish
• Hisobotlarni rahbariyatga taqdim etish
• Pentest bilan birga ishlatish

OpenVAS — tashkilotlar uchun bepul, kuchli va ishonchli zaiflik skaneri bo‘lib, u kiberxavfsizlikni mustahkamlashda muhim vosita hisoblanadi. To‘g‘ri sozlangan OpenVAS orqali siz:

✔ Tarmoqdagi zaifliklarni aniqlaysiz
✔ Xavfsizlik darajasini oshirasiz
✔ Kiberhujumlardan oldin himoya choralarini ko‘rasiz

Kiberxavfsizlik doimiy jarayon. OpenVAS esa bu yo‘ldagi eng muhim yordamchilardan biridir. 🛡️